Zamek Królewski - Warszawa - zegar

tp Strona z opisem pierwszych decyzji o odbudowie mechanizmu zegara zamkowego. PIERWSZA

Oficjalna strona zegara na wieży Zygmuntowskiej Zamku Królewskiego w Warszawie

Pierwsza >> 1971 - 1974

Już na początku prac twórcy zegara zastrzegli, że może powstać on tylko w jednym egzempla-
rzu. Powstała więc inna konstrukcja, modułowa, możliwa do wykorzystania przy następnych pracach.

zarys współczesnej tarczy zegara

Kiedy na początku lat 70-tych podjęto decyzję, a w 1971 r. rozpoczęto odbudowę Zamku powstał problem odtworzenia mechanizmu zegara wieżowego. Tyle tylko, że ten mechanizm nie istniał. Wprawdzie po wojnie, podczas porządkowania terenu Zamku Królewskiego, znaleziono fragmenty jednej z 4 tarcz zegara i jedną parę bardzo zniszczonych wskazówek. Z ruin wygrzebano też, równie zniszczoną, jedną z przekładni zegarowych, które znajdowały się za tarczami. Nie znaleziono jednal żadnej części głównego mechanizmu zegara. Nie było też jakiejkolwiek dokumentacji.
W tej sytuacji nie było możliwe zrekonstruowanie przedwojennego mechanizmu. Powstała zatem konieczność opracowania nowej konstrukcji. Niżej opisujemy jaki był przebieg prac związanych z projektem nowego zegara wieżowego dla odbudowywanego Zamku...
Inicjatwę odbudowy zegara wieżowego podjął w czynie społecznym zespół członków Cechu Złotników, Zegarmistrzów, Optyków, Grawerów i Brązowników m.st. Warszawy na początku 1972 roku.
Kierownikiem Zespołu Budowy Zegara został mistrz zegarmistrzowski Władysław Zaleski, a jego zastępcą mistrz Eugeniusz Wójcik.
Zebranie specjalnej Komisji pod przewodnictwem prof. Jana Zachwatowicza, poświęcone przyjęciu założeń konstrukcyjnych zegara wieżowego dla Zamku, odbyło się w lokalu Cechu w dniu 21.09.1972 roku.
Na zebraniu tym rozważano dwie koncepcje zasady działania zegara wieżowego:
1. Zainstalowanie w Zamku sieci czasu sterowanej przez zegar kwarcowy, do której byłoby przyłączonych ok. 230 zegarów wtórnych rozmieszczonych niemal we wszystkich pomieszczeniach zamkowych. Do sieci tej miałby być przyłączony zegar wieżowy, który byłby zegarem wtórnym dużej mocy (jednak konieczny byłby jego import). Autorem tej koncepcji był doc. Edward Suchocki z PIAP (Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów w Warszawie).
2. Zbudowanie nowego mechanicznego zegara wieżowego o tradycyjnej zasadzie działania, tj. z napędem obciążnikowym i regulatorem wahadłowym oraz z wybijaniem godzin na dzwonach.
Założenia konstrukcyjne takiego zegara opracował mgr inż. Marek Górski we współpracy z członkami Zespołu Budowy Zegara i przy konsultacji z doc. dr. inż. Zdzisławem Mrugalskim z Politechniki Warszawskiej.
W dyskusji większość uczestników zebrania (w tym przewodniczący zebrania prof. J. Zachwatowicz) wypowiedziała się za drugą koncepcją, tj. za tradycyjnym mechanicznym zegarem wieżowym, natomiast sieć czasu powinna sterować tylko ok. 20 zegarami wtórnymi zawieszonymi w pomieszczeniach administracyjnych i technicznych.
Chociaż - zdaniem doc. Z. Mrugalskiego - włączenie zegara wieżowego do sieci czasu jest rozwiązaniem nowoczesnym i najbardziej racjonalnym, to jednak za koncepcją zegara mechanicznego na Wieży Zamkowej przemawiają następujące argumenty:
- Zegar mechaniczny może być pokazywany osobom odwiedzającym Zamek i może on stanowić dla nich dużą atrakcję;
- Mechanizm zegarowy może być wykonany siłami warszawskich rzemieślników - przy udziale specjalistów z Politechniki Warszawskiej;
- Zegar mechaniczny będzie się charakteryzował większą niezawodnością niż urządzenia elektroniczne, które za kilka lub kilkanaście lat staną się już przestarzałe, gdy tymczasem zegar mechaniczny będzie jeszcze nowoczesny po upływie kilkudziesięciu lat.
W celu uzyskania odpowiedniej dokładności zegara wahadło może być zsynchronizowane impulsami z jakimś wzorcem częstotliwości. Z argumentacją tą zgodził się również autor koncepcji "elektronicznej" - doc. E. Suchocki, a także prof. W. Tryliński, który początkowo był zwolennikiem wersji elektronicznej. Kierownik Zespołu Władysław Zaleski serdecznie podziękował prof. Trylińskiemu za "tę wspaniałą opinię".
Ostatecznie więc zdecydowano, że konstrukcja nowego zegara będzie oparta na tradycyjnej - mechanicznej zasadzie działania, a źródłem dźwięku będą dzwony.
Dokumentację konstrukcyjną opracował mgr inż. Marek Górski, absolwent Wydziału Mechaniki Precyzyjnej (obecnie Wydział Mechatroniki) Politechniki Warszawskiej, zatrudniony wówczas w Centralnym Biurze Konstrukcyjnym Obrabiarek w Pruszkowie - w ścisłej współpracy z doc. dr hab. Zdzisławem Mrugalskim (Politechnika Warszawska, Wydział Mechaniki Precyzyjnej). Przy sporządzaniu dokumentacji konstrukcyjnej pomagała kilkuosobowa grupa kreślarzy, oddelegowana do tej pracy przez dyrekcję CBKO. Wykonano około 200 rysunków konstrukcyjnych detali, podzespołów i zespołów.
Podczas opracowywania założeń i dokumentacji konstrukcyjnej mechanizmu częściowo wzorowano się na zachowanych zegarach wieżowych istniejących w innych miastach polskich.
Twórcy nowej konstrukcji zastrzegli, że zegar zamkowy może być wykonany tylko w jednym egzemplarzu. Dlatego też dla innych wież i gmachów publicznych powstała inna konstrukcja (mniejsza) o budowie modułowej. Z modułów można zestawiać różne zegary, np. sam mechanizm chodu, zegar z biciem półgodzin i godzin na jednym dzwonie lub najbardziej rozbudowaną wersję: zegar z biciem kwadransów na mniejszym dzwonie i biciem godzin na większym.